Voor onderhoud aan monumenten bestaan subsidies en leningen: een woonhuissubsidie voor particuliere eigenaren van een woonhuis-rijksmonument, de instandhoudingssubsidie voor overige rijksmonumenten en leningen van het Nationaal Restauratiefonds. Daarnaast hebben veel provincies en gemeenten eigen regelingen. Voor dezelfde werkzaamheden kunt u niet zowel subsidie als lening krijgen. Controleer altijd de actuele voorwaarden.
Monumentale subsidies
Het onderhoud van een monument kost geld, en vaak meer dan van een gewone woning. Bijzondere profielen, maatwerk en zorgvuldige technieken vragen meer tijd. Gelukkig bestaan er regelingen die eigenaren daarbij helpen. Het is een lappendeken: sommige zijn van het Rijk, andere van provincies of gemeenten, en de voorwaarden veranderen regelmatig. Op deze pagina geven wij een globaal overzicht op basis van openbare bronnen. Het is geen financieel of juridisch advies, en de actuele voorwaarden vindt u altijd bij de uitvoerende instantie.
Regelingen voor rijksmonumenten
Voor woonhuizen die rijksmonument zijn, bestaat een woonhuissubsidie voor instandhouding. Die is alleen voor particuliere eigenaren, dus niet voor stichtingen of ondernemingen, en wordt aangevraagd bij Cultureel Erfgoed. Daarnaast kunt u in aanmerking komen voor een Restauratiefondshypotheek, een lening met een lage rente. Voor andere rijksmonumenten, zoals kerken, kloosters en molens, is er de instandhoudingssubsidie voor onderhoud, waarvan de uitbetaling over zes jaar loopt. Ook bestaan er regelingen voor grote restauraties met een achterstand.
| Type monument | Subsidie of lening | Waar aanvragen |
|---|---|---|
| Woonhuis-rijksmonument | Woonhuissubsidie voor particuliere eigenaren | Cultureel Erfgoed |
| Woonhuis-rijksmonument | Restauratiefondshypotheek, lage rente | Nationaal Restauratiefonds |
| Overige rijksmonumenten | Instandhoudingssubsidie (SIM) | Cultureel Erfgoed |
| Rijksmonument met grote restauratieachterstand | Subsidieregeling grote restauratieopgaven | Cultureel Erfgoed |
| Gemeentelijk of provinciaal monument | Lening voor onderhoud of restauratie | Nationaal Restauratiefonds |
De instandhoudingssubsidie (SIM)
De Subsidieregeling instandhouding monumenten (SIM) is bedoeld om rijksmonumenten in goede staat te houden. Voor 2026 liep de aanvraagperiode van 1 februari tot en met 31 maart, via het online portaal. Voor molens gold een vast maximum per aanvraagjaar, en er was apart budget voor verduurzamingsonderzoek. De regeling wordt jaarlijks aangepast, dus controleer de actuele voorwaarden en de periode voor de volgende ronde voordat u een plan maakt. Wie een aanvraag wil doen, doet er goed aan om de offertes en het onderhoudsplan tijdig klaar te hebben.
Leningen van het Nationaal Restauratiefonds
Het Nationaal Restauratiefonds biedt leningen voor onderhoud en restauratie van monumenten. Bij een Restauratiefondshypotheek ligt de rente een aantal procentpunten onder de marktrente, met een minimum. Het fonds helpt ook bij aanvragen voor provinciale of gemeentelijke regelingen en biedt leningen voor verduurzaming van monumenten. Bij een lening van het Restauratiefonds kunt u voor dezelfde werkzaamheden geen rijkssubsidie aanvragen. Vergelijk daarom beide routes voordat u kiest.
Provinciale en gemeentelijke regelingen
Veel provincies en gemeenten hebben eigen potjes voor monumenten, soms voor rijksmonumenten, vaker voor gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden. Voorbeelden zijn gemeentelijke restauratie- of erfgoedfondsen. De voorwaarden, bedragen en aanvraagperiodes verschillen sterk. Vraag bij uw gemeente of er een regeling is, en kijk of die te combineren is met landelijke regelingen. Soms is een lokale bijdrage de aanleiding om een restauratie nu te laten doen in plaats van over een paar jaar.
Fiscale voordelen en kosten
Voor eigenaren van monumenten bestaan soms ook fiscale regelingen, bijvoorbeeld voor onderhoudskosten. Die hangen af van uw situatie, van de status van het pand en van de actuele wetgeving. Wij geven daar geen advies over. Vraag het uw boekhouder of een fiscaal adviseur, en zorg dat u facturen en rapporten goed bewaart. Een gespecificeerde offerte en een rapport met foto’s zijn bij elke aanvraag nuttig.
Wat wij voor uw aanvraag kunnen leveren
Zo bereidt u een aanvraag voor
- Controleer welke status uw pand heeft en welke regeling daarbij hoort.
- Laat het houtwerk beoordelen en vraag een gespecificeerde offerte met foto’s aan.
- Maak een eenvoudig onderhoudsplan met prioriteiten en een planning.
- Kijk naar de aanvraagperiode en de voorwaarden van de regeling en bereid de stukken tijdig voor.
- Dien de aanvraag in en begin pas met het werk als de regeling dat toestaat.
Wie een aanvraag goed voorbereidt, heeft meer kans op succes en voorkomt vertraging. Een gespecificeerde offerte en een helder rapport maken het de beoordelaar gemakkelijk. Voor monumenten in het noorden, zoals in Groningen, Friesland of Overijssel, vindt u meer over onze werkwijze op de pagina’s van de provincies. Heeft u vragen over uw situatie, neem dan contact op met de uitvoerende instantie of een adviseur.
Wij maken op verzoek een technisch rapport met foto’s, een omschrijving van de schade, een voorstel voor het herstel en een prijs per plek. Dat helpt bij een subsidie- of leningaanvraag. Wij houden ons werk gescheiden van de aanvraag zelf: u blijft de aanvrager, en een adviseur of de gemeente beoordeelt de inhoud. Voor meer over de technische kant leest u houtrot in een rijksmonument herstellen en het overzicht over monumentaal houtherstel.
Veelgestelde vragen subsidies
Kan ik zowel subsidie als lening krijgen voor dezelfde werkzaamheden?
Meestal niet. Bij een Restauratiefondshypotheek kunt u voor dezelfde werkzaamheden geen rijkssubsidie aanvragen. Vergelijk de opties vooraf.
Is er subsidie voor een gemeentelijk monument?
Soms, via gemeentelijke of provinciale regelingen. Daarnaast kunt u een lening aanvragen bij het Nationaal Restauratiefonds.
Wanneer moet ik een aanvraag doen?
Dat hangt van de regeling af. Bij de SIM is er een vaste aanvraagperiode, andere regelingen kennen andere termijnen. Begin vroeg met het voorbereiden.
Houtrot rapportage monumentaal
Wilt u een rapport of offerte voor een aanvraag? Vraag een gratis inspectie aan of neem contact op via de contactpagina. Voor prijsindicaties kijkt u op de kostenpagina.